Vakleerkracht bewegingsonderwijs verbetert Motorische vaardigheid basisschoolkinderen.

Kinderen, die tijdens de gymles hoog scoren op motorische vaardigheid, zijn in het dagelijks leven actiever dan kinderen die laag motorisch vaardig zijn. 

Anoek Adank

TU/e Eindhoven, Salto en Fontys Sporthogeschool

Basisschoolkinderen, die de gymles krijgen van een vakleerkracht bewegingsonderwijs, ontwikkelen zich motorisch beter dan wanneer de groepsdocent de gymles geeft. Dit is de voorlopige conclusie van een wetenschappelijk onderzoek van Fontys Sporthogeschool in samenwerking met de Technische Universiteit Eindhoven. Voor Nederlandse basisscholen is dit de eerste concrete aanwijzing dat het echt loont om een gekwalificeerde gymleraar in dienst te nemen.

Met de overheid heeft het basisonderwijs afgesproken dat ieder kind op elke basisschool minimaal twee lesuren per week bewegingsonderwijs krijgt. Maar dit is geen verplichting. Door werkdruk en het overvolle schoolprogramma schiet de gymles er al snel bij in of wordt vervangen door een speelkwartier. En áls er al gym wordt gegeven, dan wordt dit vanwege gemak of kosten meestal door de groepsleerkracht gedaan en niet door een gekwalificeerde gymdocent. Basisschoolkinderen, die juist op die jonge leeftijd goed moeten leren bewegen, krijgen door de vrijblijvende afspraken dus niet het bewegingsonderwijs dat ze nodig hebben.

Zekerheid

Veel basisscholen erkennen het probleem. Zij willen een gezonde school zijn, waar goed bewegingsonderwijs wordt aangeboden. Een eerste stap is het aantrekken van gekwalificeerde gymdocenten. Maar hiervoor moet wel budget zijn. Bovendien moet zeker zijn dat het inhuren van vakleerkrachten ook echte gezondheidswinst voor de leerlingen oplevert, in vergelijking met de gymles door de groepsdocent. Die zekerheid was er nog niet. Er was nog geen objectief gekwantificeerd voordeel voor de kinderen aangetoond. Tot nu toe. Want in het onderzoek van Fontys Sporthogeschool wijst alles erop dat er wel degelijk verschil is tussen de motorische ontwikkeling van kinderen die de gymles wel of niet van een volledig gekwalificeerde gymdocent hebben gehad.

Leven lang bewegen

Anoek Adank voert het onderzoek1 sinds 2017 uit in het kader van haar promotie aan de Technische Universiteit Eindhoven. Zij is docent van Fontys Sporthogeschool in Eindhoven en lid van het onderzoeksteam van het lectoraat Move to Be: ‘Goed leren bewegen is de basis voor een leven lang bewegen. Dit begint al op de basisschool’, aldus Anoek. ‘Tegenwoordig bewegen kinderen echter steeds minder en zitten ze meer. Ook uit ons onderzoek blijkt dat kinderen in de basisschoolleeftijd maar liefst tweederde deel van de dag zittend (sedentair) gedrag vertonen. Dit is best schokkend. Met ons onderzoek willen we weten of goed bewegingsonderwijs op de basisschool een actieve leefstijl van de kinderen kan bevorderen.’

Duidelijke relatie

Voor het onderzoek volgt Anoek onder begeleiding van copromotor dr. Dave Van Kann twee jaar lang duizend kinderen uit de midden- en bovenbouw van tien basisscholen in Eindhoven (5) en Maastricht (5): ‘Van alle kinderen hebben we hun motorische vaardigheden tijdens de gymles in kaart gebracht’, zegt Anoek. ‘Bij de helft van de kinderen hebben we met behulp van een accelerometer hun beweeggedrag thuis en op school geregistreerd. In totaal hebben we drie metingen gedaan: in 2017, 2018 en 2019. Al direct zagen we dat kinderen, die tijdens de gymles hoog scoren op motorische vaardigheid, in het dagelijkse en schoolse leven veel meer fysiek actief zijn en minder zitgedrag vertonen dan kinderen die laag motorisch vaardig zijn. Er is dus een duidelijke relatie tussen de prestaties tijdens de gymles en het algemeen beweeggedrag. Dit is een belangrijke conclusie van het onderzoek. Maar we kijken graag verder: kan een betere gymles misschien het beweeggedrag van kinderen positief beïnvloeden? Toen zagen we iets opmerkelijks.’

Motorisch beter ontwikkelen

Op een deel van de tien deelnemende scholen wordt de gymles door een vakleerkracht bewegingsonderwijs verzorgd. Op de andere scholen geeft de groepsdocent gym. Anoek: ‘Door de metingen op deze scholen gedurende een jaar te vergelijken ontdekten we dat kinderen die les hebben van een vakleerkracht lichamelijke opvoeding zich motorisch blijven ontwikkelen in de tijd, terwijl de motorische vaardigheden van kinderen die les hebben van een groepsdocent niet vooruitgaan. Dit is een voorlopige conclusie, we moeten de laatste meting en andere variabelen nog meenemen. Maar de resultaten zijn zo overtuigend, dat we voorzichtig al een voorspellende stelling durven doen: een vakleerkracht bewegingsonderwijs zorgt ervoor dat kinderen motorisch vaardiger worden.’

Sportdocenten horen op een basisschool

Een duidelijke aanwijzing voor basisscholen dus, vindt ook Ien de Kock. Zij is directeur van de deelnemende basisschool De Startbaan van de Eindhovense SALTO Scholenstichting en projectleider van ‘Salto Gezond in Beweging’. In het kader van dit project trok SALTO al vier jaar geleden voor haar 22 scholen acht afgestudeerde sportdocenten van Fontys Sporthogeschool aan om het gymonderwijs te verzorgen. ‘Eerst via een inleenconstructie, inmiddels allemaal in vaste dienst’, aldus De Kock. ‘Wij willen gezonde scholen zijn waar kinderen op een goede manier leren bewegen. Sportdocenten horen op een basisschool, vinden wij. We zijn blij dat de voorlopige conclusie van Anoek dit bevestigt. Als SALTO hebben wij op eigen initiatief het budget vrijgemaakt en de daad bij het woord gevoegd. Hierdoor krijgt elk kind van 4 tot 12 jaar op een SALTO-school minimaal één gymles per week van een gekwalificeerde gymdocent. Wij vinden dit enorm belangrijk. Het is hoog tijd dat het ministerie dit ook eindelijk eens in financiering uitdrukt’, aldus Ien de Kock.

Het promotieonderzoek van Anoek Adank wordt in 2022 afgerond. Voor de deelstudie naar de invloed van een vakleerkracht bewegingsonderwijs op de motorische vaardigheid van kinderen kreeg masterstudent Tess de Kok, lid van Anoeks onderzoeksteam, onlangs de Fontys Onderzoeksprijs 2020.

 

1) Stimuleren van een Actieve Leefstijl door Top gymOnderwijs: de SALTO-studie. Een longitudinale studie naar de invloed van fysieke, sociale en beleidsmatige kenmerken van de gymles op het beweeg- en sedentair gedrag van basisschoolkinderen. Drs. A.M. Adank-Heij, Fontys Sporthogeschool, Technische Universiteit Eindhoven.